Viết để người đi sau đỡ phải đi đường vòng

Có một câu nói rất cũ: "Tri thức là sức mạnh."

Nhưng sức mạnh ấy sẽ ra sao nếu nó chỉ là đặc quyền của những người rủng rỉnh tiền bạc, thạo ngoại ngữ, hay may mắn sinh ra ở gần một thư viện lớn?

Laughing Face ra đời không phải để dựng lên một bục giảng hay cố bán cho ai đó cảm giác mình biết nhiều. Nó bắt đầu từ một khao khát rất đỗi bình dị: ước mơ được học từ những cuốn sách thật sự tốt, một nỗi niềm đã theo tôi từ những ngày còn là sinh viên cắp sách đến giảng đường năm 2007. Hồi đó, tìm được một giáo trình hay dường như là chuyện xa xỉ. Những cuốn sách ở trường dẫu có giá trị thì phần lớn cũng đã bám đầy bụi thời gian. Những kiến thức mới mẻ, những góc nhìn hiện đại và những cuộc tranh luận của thế giới thường phải đi một quãng đường rất dài, rất chậm chạp mới tới được tay sinh viên chúng tôi.

Cho đến khi tôi biết cách tìm ra những cuốn sách xuất sắc của nhân loại thì một bức tường vô hình khác lại sừng sững hiện ra. Sách chuyên ngành phần lớn được viết bằng tiếng Anh, tiếng Pháp; chúng dày cộp, đắt đỏ và dùng thứ ngôn ngữ được đúc riêng để đánh đố người ngoài ngành. Tôi còn nhớ một buổi tối mài mòn mắt trước cuốn Khoa học Logic của Hegel dày hơn một ngàn trang. Tra một khái niệm mất cả nửa giờ đồng hồ, để rồi tuyệt vọng phát hiện ra: muốn hiểu nó, lại phải hì hục dò ngược về ba khái niệm nền tảng khác đứng tít phía sau. Cứ thế, để đi qua được trọn vẹn một trang giấy, tôi phải tra từng chữ, vừa đọc vừa mông lung tự đoán xem đằng sau mớ thuật ngữ ấy rốt cuộc đang cất giấu điều gì, mà cắn răng đọc xong vẫn chưa chắc mình đã hiểu đúng (và thú thật, đến giờ tôi cũng chả còn nhớ rõ hôm đó nó viết gì). Rất nhiều người ngoài kia không phải vì lười mà bỏ cuộc. Chỉ là họ đang đứng trước một dòng sông tri thức cuồn cuộn chảy, mà lại chẳng có ai bắc cho họ một cây cầu.

Hôm nay, thời đại của trí tuệ nhân tạo đã mở ra và làm cho việc tự học bớt đi rất nhiều sự cô độc. AI có thể cùng tôi ngồi gỡ một đoạn văn hóc búa, biến một thuật ngữ khô khốc thành lời nói thường ngày, thậm chí còn có phần đùa cợt. Nhờ nó, con đường tiếp cận tri thức thế giới trở nên bằng phẳng hơn đối với những ai chỉ có duy nhất vốn liếng là tiếng mẹ đẻ, như cái gã đang ngồi viết những dòng này. Lần đầu tiên, những ý tưởng vĩ đại từng ở xa tít tắp đã có thể được kéo lại gần, để bất kỳ ai cũng có thể lật giở và cùng suy ngẫm.

Nhưng máy móc không phải là đũa thần, và chia sẻ tri thức không bao giờ là việc ném nguyên công sức của người khác lên mạng rồi tự nhận mình đi phổ cập. AI vô tri và có thể nói sai một cách rất trơn tru. Vậy nên, ở Laughing Face, nó chỉ là công cụ để phá băng. Người cầm lái, cất công tra cứu, đối chiếu sự thật, chịu trách nhiệm cho từng con chữ và bấm nút đăng bài, vẫn phải là một con người. Những cuốn giáo trình, những công trình nghiên cứu vĩ đại được dùng làm móng nhà để học hỏi và dẫn nguồn trung thực. Mọi bài học ở đây đều được biên soạn bằng tiếng Việt, với cấu trúc riêng, ví dụ đời thường và nhịp đập riêng của nó. Không có một mẹo lách luật nào có thể biến một bản sao chép thành việc làm tử tế cả.

Tôi muốn biến nơi này thành một góc nhỏ bình thản, nơi bất cứ ai (dù làm nghề gì, ở độ tuổi nào, nền tảng học vấn ra sao) cũng có thể bước vào những ý tưởng lớn của khoa học, triết học, hay tâm lý học mà không bị dội ngược bởi ngôn từ hàn lâm. Bạn không cần phải trở thành chuyên gia mới có quyền chạm vào những tri thức tinh hoa nhất mà nhân loại đã làm ra.

Tôi không dám hứa bài viết nào cũng hoàn hảo không tì vết. Nhưng tôi hứa sẽ luôn thành thật về việc kiến thức đó lấy từ đâu, được kiểm chứng ra sao. Sai thì nhận sai và sửa. Chưa chắc thì nói là chưa chắc. Nếu một ngày tôi viết rằng một nghiên cứu nói X, mà sau đó có người chỉ ra nghiên cứu đó thực ra đã bị phản biện hay đã lỗi thời, tôi sẽ không âm thầm sửa rồi im lặng. Tôi sẽ nói rõ: tôi đã sai ở đâu, vì sao, và bài viết được cập nhật thế nào. Tuyệt đối không dùng thứ văn phong hoa mỹ làm giấy bảo hành cho một kiến thức hời hợt.

Nếu bất cứ dòng chữ nào ở đây giúp một người trẻ vỡ lẽ ra điều mà tôi ngày xưa từng loay hoay mãi mới hiểu; giúp một người đi làm tìm lại được ngọn lửa tò mò sau những mệt nhoài cơm áo; hay đơn giản là nhen nhóm trong ai đó một câu hỏi hay để họ mang theo mình... thì Laughing Face đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh của nó.

Đó cũng là lý do của cái tên Laughing Face, nói thật, không có gì cao siêu. Nó chỉ là hình ảnh tôi muốn giữ lại cho chính mình: học một điều mới, dù khó đến đâu, cuối cùng vẫn nên là một khoảnh khắc khiến người ta cười phá lên chứ không phải cau mày vì áp lực phải biết nhiều hơn người khác.

Tôi viết để một người nào đó đi sau tôi sẽ đỡ phải đi đường vòng. Và tôi mong rằng, ngọn lửa nhỏ bé này sẽ truyền đến tay bạn, để trí tò mò của bạn được gọi dậy thêm một lần nữa.

Tri thức là sức mạnh. Nhưng nó chỉ thật sự có ích khi không bị giữ làm đặc quyền, và được chia sẻ đủ trung thực để người khác có thể tin, kiểm và đi tiếp.

Và đây chính là nơi tôi bắt đầu.